Ik hoor tegenwoordig overal het woord ‘duurzaamheid’ vallen, ook in de landbouwsector. Het blijft voor mij echter wat vaag wat het precies betekent voor mijn bedrijf. Waar gaat duurzaamheid in de landbouw juist over? En welke stappen kan ik zelf zetten om mijn bedrijf verder te versterken op dat vlak?
De vier pijlers van duurzaamheid
Duurzaamheid in de landbouw betekent meer dan alleen milieuvriendelijk werken. Concreet betekent duurzaamheid dat je als landbouwer probeert om vandaag goed te produceren, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties in gevaar te brengen.
Een duurzame dierlijke productie gaat om een evenwicht tussen vier pijlers:
- Economie
- Ecologie
- Sociaal welzijn
- Diergezondheid en dierenwelzijn
Een rendabel bedrijf en economische levensvatbaarheid zijn belangrijke kenmerken van de economische pijler. Concrete voorbeelden die hiertoe bijdragen zijn familiaal arbeidsinkomen, voederkost, voederconversie, of de verkoopprijs van de varkens.
De ecologische pijler draait om klimaat en milieu, zorg voor bodem, water en biodiversiteit. Specifiek kan het gaan over energie- en waterverbruik, hernieuwbare energie, voedersamenstelling (eiwit-/fosforgehalte) en ammoniakreducerende maatregelen.
De derde pijler, sociaal welzijn, gaat over goede werkomstandigheden en draagvlak in de maatschappij. Onder meer work-life balance en werkplezier behoren hiertoe. Maar ook de betrokkenheid van het bedrijf en de impact op de lokale gemeenschap zijn aspecten van sociale duurzaamheid.
Voorbeelden van indicatoren voor duurzaamheid m.b.t. diergezondheid en dierenwelzijn zijn de prevalentie van ziektes en aandoeningen, sterftepercentage, antibioticagebruik, bioveiligheid, hokdensiteit en hokverrijking. Zonder gezonde en goed verzorgde dieren is geen duurzame veehouderij mogelijk – ze vormen de basis waarop de andere pijlers steunen. Gezonde dieren hebben een betere voederconversie waardoor minder voeder nodig is per geproduceerde eenheid (ecologie). Gezonde dieren presteren beter en hebben minder medicatie nodig (economie).
Bovendien blijven de verwachtingen van consumenten en de maatschappij rond dierenwelzijn toenemen. Bedrijven die hier sterk op inzetten behouden hun draagvlak (sociaal).
Een concreet voorbeeld: (hernieuwbare) energie
Met de huidige energiecrisis, is het misschien interessant om even in te zoomen op energieverbruik en hernieuwbare energie. Om energiezuinig te werken, kan je beroep doen op de Trias Energetica, een driestappenstrategie met basisvuistregels om duurzamer om te gaan met energie.
- Beperk het energieverbruik
- Maak zoveel mogelijk gebruik van hernieuwbare energiebronnen
- Ga zo efficiënt mogelijk om met (fossiele) energiebronnen
Een hoger energieverbruik betekent niet automatisch dat er sprake is van inefficiëntie of verspilling. Het energieverbruik op een landbouwbedrijf wordt namelijk sterk beïnvloed door de aanwezige installaties op het bedrijf zoals ventilatie, verwarming of luchtwassers. Deze systemen verhogen het energieverbruik, maar dragen tegelijk bij aan andere belangrijke duurzaamheidsaspecten zoals dierenwelzijn en milieuprestaties.
Dat neemt niet weg dat er vaak nog ruimte is voor optimalisatie. Praktische energiebesparende maatregelen kunnen een groot verschil maken. Denk bijvoorbeeld aan een goede isolatie van stallen (muren en daken) en het inzetten van energie-efficiënte technieken voor ventilatie, verlichting en koeling. Kleine aanpassingen kunnen op termijn leiden tot een aanzienlijke daling van het energieverbruik en de kosten. Door stalmuren en daken te isoleren kan je sterke temperatuurschommelingen en koudebruggen vermijden. Bovendien helpt het om de warmte buiten te houden tijdens warme periodes.
Daarnaast is het aandeel hernieuwbare energie een belangrijk aspect van een duurzame bedrijfsvoering. Hernieuwbare energie, zoals zonne- of windenergie, is één van de meest milieuvriendelijke vormen van energie en kan bovendien helpen om de afhankelijkheid van het energienet en de impact van stijgende energieprijzen te verminderen. Met een goed afgestemde installatie kan het netverbruik vaak met de helft of meer worden teruggedrongen.
Er zijn verschillende mogelijkheden om zelf groene energie op te wekken, zoals zonnepanelen, batterijopslag, warmtepompen of zonneboilers. Hoewel deze investeringen initieel aanzienlijk kunnen zijn, verdienen ze zich op termijn vaak terug door lagere energiekosten en een grotere energieonafhankelijkheid. Wanneer eigen productie niet haalbaar is, kan het aankopen van groene stroom via een energieleverancier een alternatief zijn. Met de Groencheck van de Vlaamse Nutsregulator kan je eenvoudig nagaan hoe groen het elektriciteitscontract van elke leverancier is. Het is ook aangewezen om de energieprijzen van verschillende leveranciers regelmatig te controleren en na te gaan of je niet kan overstappen naar een goedkoper abonnement. Voor advies op maat en bijkomende informatie kan je terecht bij organisaties zoals Inagro en Enerpedia, die landbouwers ondersteunen bij het verduurzamen van hun energieverbruik.
Conclusie
Belangrijk is dat duurzaamheid geen ‘alles-of-niets’-verhaal is. Kleine haalbare stappen kunnen al een groot verschil maken. Kortom: duurzaamheid is geen bedreiging voor je bedrijf, maar net een manier om het toekomstbestendig te maken – op economisch, ecologisch, dierenwelzijns- en sociaal vlak.
Wil je meer inzicht krijgen in de duurzaamheid op jouw bedrijf? Dat kan via de Duurzaamheidsscan (www.varkensloket.be/duurzaamheidsscan), die ontwikkeld is varkensbedrijven (met een vleesvarkensafdeling). Na het invullen van een vragenlijst krijg je een persoonlijk rapport met een overzicht van jouw resultaten op alle duurzaamheidsaspecten en ontvang je gerichte en praktische adviezen per duurzaamheidspijler. Bovendien kan je jouw resultaten anoniem vergelijken met die van collega’s.
Daarnaast kan je als varkenshouder ook inzicht krijgen in je klimaatvoetafdruk via een Klimrek klimaattraject (https://klimrekproject.be). Samen met een klimaatconsulent word je begeleid naar een economisch haalbare, klimaatslimme en robuuste bedrijfsvoering op basis van bedrijfsspecifieke maatregelen, doorgerekende scenario’s en een kosten-batenanalyse.
Op de Varkenscampus van ILVO zijn er in het kader van het RES4LIVE project 24 PVT-panelen en een tweevoudige warmtepomp geïnstalleerd. De PVT-panelen (photovoltaïsche-thermische panelen) kunnen naast zonne-energie ook warmte opwekken. De tweevoudige warmtepomp bestaat uit een kleine warmtepomp die de vloerverwarming voor de biggen voorziet. Een grote warmtepomp voorziet sanitair warm water en algemene warmte in de stal en werkruimtes (Petros Demissie Tegenaw, ILVO)
Dit antwoord werd door het Varkensloket met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van het antwoord op uw vraag. De gebruiker van dit antwoord ziet af van elke klacht tegen het Varkensloket of zijn medewerkers, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van het gegeven antwoord. In geen geval zal het Varkensloket of zijn medewerkers aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van dit antwoord.