Wat is oornecrose?

Oornecrose komt tot uiting als open wonden of korsten aan de randen of de top van één of beide oren die kunnen bloeden.¹ Bij beginnende oornecrose worden eerst de oortoppen rood, gevolgd door blauwzwarte verkleuring en verdere uitbreiding over de oorranden. De kolonisatie van bacteriën (zoals Fusobacterium necrophorum) speelt een belangrijke rol bij de afbraak van de opperhuid.⁶ Door het afstoten van afgestorven weefsel ontstaat een bloederige wonde.² De letsels kunnen door de kolonisatie van de bacteriën ook uitbreiden naar diepere weefsels, waardoor andere vaat- en weefselproblemen zich kunnen ontwikkelen.³ In milde vorm blijven de letsels op het oor beperkt en heeft dit geen effect op de productieparameters van de varkens. In ernstige gevallen kan een stuk van het oor verdwijnen na genezing van de letsels. De gemiddelde leeftijd waarop oornecrose voorkomt is bij gespeende biggen van 7 weken oud.

Oorzaak van oornecrose

De exacte oorzaak en ziekteverloop van oornecrose zijn ongekend. Er worden drie mogelijke hypotheses naar voor geschoven worden, waarvan de eerste de meest waarschijnlijke is.^4,6

1. Trauma door bijten gevolgd door bacteriële infectie: Trauma door oorbijten zou aanleiding kunnen geven tot oornecrose. De beschadigde oortop kan secundair geïnfecteerd geraken met bijvoorbeeld Fusbacterium necrophorum wat kan evolueren naar necrose door infectie. Het is belangrijk om op te merken dat deze bacteriën behoren tot de normale huidflora van varkens. Hun aanwezigheid op het oor zorgt dus niet noodzakelijk voor necrose.
2. Toxines van stafylokokken: Toxines van stafylokokken zouden de buitenste huidlaag kunnen beschadigen, waardoor de necrose zou starten aan de buitenkant van de huid.
3. Verstopping van kleine bloedvaten: Een infectie met Mycoplasma suis kan leiden tot de aanmaak van antistoffen tegen antigenen op het oppervlak van rode bloedcellen. Deze antistoffen kunnen samen met de rode bloedcellen immuuncomplexen vormen die kleine bloedvaten kunnen verstoppen. Omdat de oortoppen hoofdzakelijk door kleine bloedvaatjes worden doorbloed, zijn ze bijzonder gevoelig voor zulke verstoppingen en de daaropvolgende necrose.

Risicofactoren van oornecrose

Aangezien de exacte oorzaak van oornecrose ongekend is, zijn er verschillende risicofactoren die naar voor worden geschoven die een rol spelen bij het ontstaan van oornecrose en die de ernst ervan kunnen beïnvloeden. Oornecrose is net zoals staart- en oorbijten een multifactorieel probleem. Er zijn zowel infectieuze als niet-infectieuze risicofactoren.^1,3,4,5

• Infectieuze risicofactoren:
  • Porcien Circovirus Type 2 (PCV2) en Porcien Reproductief en Respiratoir Syndroomvirus (PRRSV) (onderdrukking van het immuunsysteem) 
  • Stafylokokken (S. hyicus, S. aureus)
  • Streptokokken (β-hemolytische streptokokken)
  • Mycoplasma suis
  • Fusobacterium necrophorum
• Niet-infectieuze risicofactoren
  • Slecht stalklimaat: bv. hoge relatieve luchtvochtigheid, slechte luchtkwaliteit, te hoge omgevingstemperatuur
  • Vroeg spenen
  • Mengen van tomen
  • Vechten, oorbijten
  • Hoge hokdensiteit
  • Huisvesting op volledige roostervloeren
  • Onvoldoende drinknippels en voederplaatsen
  • Mycotoxines in het voeder
  • Deficiënties van vitamine E, selenium, biotine

Een exclusieve uitlokkende factor kon niet worden gedetecteerd. Varkens met hangende oren blijken gevoeliger te zijn voor oorbijten en mogelijk ook voor oornecrose dan varkens met staande oren. Oornecrose wordt aangetroffen bij beide geslachten, waardoor gescheiden houden geen oplossing zal bieden. Daarnaast blijkt het seizoen - hoewel in bepaalde studies meer oornecrose werd vastgesteld tijdens de zomer - of weer weinig verschil te maken.

Behandeling en preventie van oornecrose

Dieren met ernstige letsels worden best afgezonderd, zodat hokgenoten niet aan de oren kunnen bijten. Een behandeling kan na raadplegen van de dierenarts overwogen worden, maar daarbij zijn enkele belangrijke kanttekeningen te maken. Antibiotica moeten immers zorgvuldig en doordacht ingezet worden om antimicrobiële resistentie te voorkomen. Voor gebruik moet een staal van het letsel genomen worden, om na te gaan of er bacteriën betrokken zijn, en zo ja, welke. Op basis daarvan kan een antibiogram aangemaakt worden om te bepalen welke antibiotica effectief zijn. Er werd onderzoek uitgevoerd naar de behandeling van oornecrose met antibiotica, waarbij aangetaste varkens gedurende vijf dagen sulfadoxine en trimethoprim toegediend kregen. Hoewel de gemiddelde dagelijkse groei licht toenam, werd geen vermindering vastgesteld in het optreden van noch in de ernst van de letsels. Bij oornecrose is preventie essentieel. Het is belangrijk om de hierboven vermelde risicofactoren zoveel mogelijk te beperken. Daarnaast verdienen management en huisvesting bijzondere aandacht: zorg voor een optimale huisvesting, beperk het mengen van tomen, vermijd een te hoge hokbezetting, bewaak een goed stalklimaat en voorzie voeder van goede kwaliteit.