SLACHTDOORDACHT TOOL HELPT JE
BIJ HET OPTIMAAL AFLEVEREN VAN JE VLEESVARKENS
Sophie Goethals (ILVO), Thomas Van Daele (ILVO), Alice Van den Broeke (ILVO), Sarah De Smet (ILVO-Varkensloket), Steven Janssens (KULeuven), Jef Van Meensel (ILVO), Sam Millet (ILVO)
Leveren zwaardere vleesvarkens altijd meer op? Of wegen de extra kilo’s niet op tegen de hogere voederkost en de langere stalbezetting? Hoeveel geld laat je liggen als je pas een week later kan slachten? Loont het om de zwaarste dieren eerder uit te laden? Wat betekent het eigenlijk als een ronde “niet uniform” is en hoeveel geld kost dat precies? En wat als de voederprijs stijgt, of de varkensprijs daalt? Het zijn vragen die leven bij vleesvarkenshouders.
Om die complexe afweging inzichtelijk te maken, optimaliseerde ILVO in samenwerking met KU Leuven, de Slachtdoordacht-tool (www.slachtdoordacht.be). Dit is een gebruiksvriendelijke en wetenschappelijk onderbouwde online simulatietool waarmee je als varkenshouder en als adviseur kan berekenen wat het optimale slachtmoment is én hoeveel winst er schuilgaat in meer uniformiteit binnen één vleesvarkensronde.
Door de juiste parameters in te geven, kan je je strategie afstemmen op zowel de technische dierprestaties als de actuele marktprijzen. Je kan op deze manier berekenen hoe dierprestaties, variatie en marktomstandigheden samen de brutomarge van je vleesvarkens beïnvloeden, en op welke dag het afleveren van je vleesvarkens het meeste opbrengt.
Onderstaande simulaties tonen aan dat kleine verschillen in groei, voederconversie of variatie wel degelijk grote financiële gevolgen kunnen hebben.
Betere uitbetaling bij een uniforme(re) ronde
Uniformiteit geeft de spreiding in lichaamsgewichten binnen éénzelfde productieronde weer. Die spreiding wordt uitgedrukt als standaarddeviatie van de eindgewichten. Bij een gemiddeld eindgewicht van 115 kg en een standaarddeviatie van 12 kg heeft 68% van de dieren een gewicht tussen 103 en 127 kg. De overige 32% zit dus buiten dat bereik. Omdat een lagere prijs per kg uitbetaald wordt voor lage en hoge karkasgewichten (die buiten die gewichtsvork vallen), kunnen twee rondes vleesvarkens met hetzelfde gemiddelde gewicht, maar een verschillende standaarddeviatie sterk verschillen.
Een simulatie met de Slachtdoordacht-tool toont aan dat het verlagen van de standaarddeviatie van 12 naar 6 kg een aanzienlijke economische meerwaarde oplevert.
Bij goed presterende dieren (850 g/dag, Tabel 1) en gemiddelde prijzen (Tabel 2) stijgt de brutomarge met 7,5%, van 64,90 euro per vleesvarkensplaats per jaar naar 69,76 euro per vleesvarkensplaats per jaar.
Bij gemiddelde groeiprestaties (725 g/dag, Tabel 1) en gemiddelde prijzen (Tabel 2), bedraagt de stijging zelfs 19,4%, van 30,00 euro per vleesvarkensplaats per jaar naar 35,81 euro per vleesvarkensplaats per jaar. Als de spreiding nog groter zou zijn, namelijk een standaarddeviatie van 18 kg op de eindgewichten, dan zou de brutomarge per varkensplaats per jaar slechts 24,19 euro bedragen.
Tabel 1. Prestaties per type eindbeer en groeiprofiel
* De groeiprestaties van de top 10% voor groei en voederconversie zijn gebaseerd op een database met 538 verschillende eindberen https://www.varkensloket.be/nl/tools/testwerking). Daarin werden de gemiddelde waarden berekend van de 10% beren met nakomelingen die respectievelijk de hoogste levensgroei en de beste voederconversie vertoonden. Het gemiddeld mager vleespercentage van beide groepen lag dicht bij elkaar: 64,6% voor de top 10% groei en 64,9% voor de top 10% voederconversie. Het verschil in kwaliteitstoeslag op basis van mager vleespercentage is dus verwaarloosbaar.
Tabel 2. Marktprijzen, gebaseerd op gemiddelde prijzen in 2021, 2023 en gemiddelde prijzen tussen 2019 en 2023 (Bron: landbouwcijfers.vlaanderen.be/marktinformatie)
Meer uniforme groepen leveren niet alleen meer marge op, maar zorgen ook voor minder restdieren, beter afgestemde voederstrategieën en een efficiëntere planning van de rondes.
Uit het VLAIO-LA Unipig-project (www.varkensloket.be/nl/bedrijfsmanagement/uniformiteit) waarin verschillende strategieën om de uniformiteit te verbeteren werden onderzocht, blijkt echter dat de uniformiteit binnen een ronde moeilijk actief te sturen is. Een van de eenvoudigste manieren om het economische verlies door variatie te beperken, is daarom gefaseerd slachten. Ook dit kan gesimuleerd worden via de tool.
Figuur 1. Twee normaalverdelingen met eenzelfde gemiddeld gewicht (115 kg), maar een verschillende standaarddeviatie (SD)
Bij een kleinere standaarddeviatie (rechts) valt een groter aantal dieren binnen de optimale gewichtsvork, wat resulteert in een hogere economische opbrengst van de dieren bij slacht.
Uniformiteit inschatten zonder weegschalen via je slachtgegevens
Weinig varkenshouders hebben vandaag goed zicht op de werkelijke gewichtsvariatie tussen hun vleesvarkens binnen een ronde. Individuele weging is arbeidsintensief en de meeste bedrijven beschikken niet over geschikte weegschalen. De Slachtdoordacht-tool biedt hiervoor een laagdrempelig alternatief. Door eenvoudig je slachtgegevens - die je kan opvragen via IVB - te uploaden, berekent de tool het gemiddelde levend gewicht en de standaarddeviatie van je dieren. Zelfs wanneer een ronde over meerdere dagen wordt geslacht, schat het onderliggende groeimodel de gewichten op éénzelfde tijdstip. Zo krijg je een betrouwbaar beeld van de variatie binnen de groep en dit zonder elk dier individueel te moeten wegen.
Een aandachtspunt is wel dat de geüploade slachtdata geen dieren van andere productierondes mogen bevatten. Omdat slachtgegevens in België doorgaans niet individueel traceerbaar zijn zonder elektronisch oormerk (eID), is het niet mogelijk te bepalen welke gewichten exact tot een specifieke ronde behoren wanneer verschillende productierondes tegelijk geslacht worden. Mogelijke oplossingen zijn: bedrijven aanmoedigen om af en toe een volledige ronde op één dag te slachten, dieren van verschillende rondes in aparte loten te groeperen, of inzetten op individuele traceerbaarheid via eID.
Krijg inzicht in de factoren die je brutomarge beïnvloeden
De Slachtdoordacht-tool laat varkenshouders en adviseurs toe om uiteenlopende scenario’s door te rekenen. De uitgangssituaties, namelijk marktprijzen en dierprofielen die gebruikt werden voor de onderstaande scenario’s zijn terug te vinden in Tabel 1 en Tabel 2.
Groeiprestaties bepalen sterk de brutomarge en de optimale afmestduur
Bij gemiddeld presterende dieren in combinatie met gemiddelde prijzen tussen 2019 en 2023, ligt het optimum van de duur in de vleesvarkensfase rond 130 dagen (114,1 kg aflevergewicht) wat neerkomt op €29,63 brutomarge per vleesvarkensplaats per jaar (Figuur 2). Bij goed presterende dieren ligt het optimum op 117 dagen en 118,9 kg, goed voor €64,90 brutomarge per vleesvarkensplaats per jaar.
Figuur 2. Voorbeeld van de optimalisatie van de afmestduur zoals weergegeven in de webtool
Bij gemiddeld presterende dieren (725 g/dag) en gemiddelde marktprijzen (2019-2023) bereikt het bruto saldo per vleesvarkensplaats per jaar zijn maximum rond een afmestduur van 130 dagen. Dit komt overeen met ongeveer 2,7 rondes per jaar en resulteert in een gemiddeld bruto saldo van €29,63 per vleesvarkensplaats per jaar.De optimale afmestduur hangt ook af van de marktprijzen
In het slechte varkensjaar 2021 leidde de simulatie voor gemiddeld presterende dieren tot een verlies in bruto saldo van €8,86 per vleesvarkensplaats per jaar. In 2023 - een goed jaar - steeg dat naar een positief bruto saldo van €60,84 per vleesvarkensplaats per jaar. Het optimale slachtmoment verschoof daarbij van 128 dagen (112,5 kg) naar 138 dagen (119,9 kg). Het kan echter niet veralgemeend worden dat het in betere jaren meer opbrengt om varkens langer aan te houden in vergelijking met slechtere jaren. Dit hangt specifiek af van de balans tussen de varkensprijs, de aankoopprijs van de biggen en de voederprijs.
Te laat afleveren betekent verlies
Voor gemiddeld presterende dieren in combinatie met gemiddelde prijzen tussen 2019 en 2023, blijkt dat één week later dan het optimum slachten, dus na 137 dagen afmest in plaats van 130 dagen afmest, ongeveer €0,76 per vleesvarkensplaats per jaar kost. Twee weken later afleveren kost €3,30 per vleesvarkensplaats per jaar. Eén week vroeger dan het optimum afleveren, zou €2,00 per vleesvarkensplaats per jaar minder opbrengen. Voor gemiddeld presterende dieren maar met meer spreiding tussen de dieren (standaardafwijking op de eindgewichten van 18 kg) is dit effect zelfs groter. Eén week later afleveren betekent dan een verlies van €0,96 per vleesvarkensplaats per jaar, twee weken later afleveren loopt op tot een verlies van €4,56 per vleesvarkensplaats per jaar. Eén week vroeger dan het optimum afleveren, zou €2,40 per vleesvarkensplaats per jaar minder opbrengen.
Vleesvarkens gespreid afleveren
Bij gemiddeld presterende dieren met een standaarddeviatie van 12 kg in combinatie met gemiddelde prijzen tussen 2019 en 2023, levert slachten in drie batches (20% zwaarste na 106 dagen, 20% na 116 dagen, 60% na 131 dagen) €3,25 extra per vleesvarkensplaats per jaar op tegenover alle dieren tegelijk slachten. Hoe groter de spreiding in de gewichten, hoe meer het oplevert om in meerdere keren te slachten. Bij gemiddeld presterende dieren met een spreiding van 18 kg levert het slachten in drie batches €6,88 extra op per vleesvarkensplaats per jaar tegenover alle dieren tegelijk slachten.
Kies de juiste eindbeerlijn
Bij de marktprijzen van juni 2023 levert de keuze voor eindberen met de beste levensgroei een bruto saldo op van €180,21 per varkensplaats per jaar tegenover €177,01 bij eindberen met de beste voederconversie (zie Tabel 1 voor de groeiprestaties en marktprijzen). Bij vergelijkbare voederprijzen, maar veel lagere varkensprijzen en biggenprijzen zoals in januari 2022, kantelt dat voordeel van groeisnelheid en weegt het belang van de voederconversie meer door. Bij de marktprijzen van januari 2022, zouden de eindberen met de beste levensgroei leiden tot een verlies van €9,43 per vleesvarkensplaats per jaar, terwijl de eindberen met de beste voederconversie een positief bruto saldo van €4,34 per vleesvarkensplaats per jaar zouden opleveren.
Welke inputs zijn nodig?
Voor het berekenen van het optimaal slachtgewicht worden parameters zoals het slachtrendement, mestproductieparameters, de gewichtsvork en toeslagen, diertechnische gegevens en economische gegevens meegenomen. Deze parameters zijn standaard ingevuld in de tool, maar zijn aanpasbaar op basis van je bedrijfsspecifieke info.
De tool biedt drie manieren om dierpopulaties te genereren:
1. Voorbeeldpopulaties met vooraf ingestelde profielen
2. Upload van eigen (IVB) slachtgegevens, voor automatische berekening van groei en variatie
3. Volledig zelf simuleren door parameters handmatig in te vullen
De tool berekent de groeiprestaties (dagelijkse groei, dagelijkse voederopname, voederconversie), de omzet en de variabele kosten (voederkost, mestkost en ronde kost) voor elke dag van de afmestduur. De evolutie van deze variabelen in functie van afmestduur wordt overzichtelijk weergegeven in de tool zowel in de vorm van tabellen als grafieken (zie voorbeeld in Figuur 3), wat inzicht geeft in de uiteindelijke invloed van deze verschillende parameters op het bruto saldo.
Figuur 3. Voorbeeld van de evolutie van het bruto saldo, omzet en variabele kosten in functie van de afmestduur
Vragen of opmerkingen?
Contacteer Sophie Goethals (sophie.goethals@ilvo.vlaanderen.be)