Dierenwelzijn

Staart-, flank- en oorbijten zijn voorkomende problemen. De oorzaken kunnen te wijten zijn aan diverse factoren zoals genetische aanleg, stalklimaat, voedersamenstelling, leeftijd, seizoen, huisvesting, gewicht en gezondheidsstatus van de dieren. Couperen van staarten is een mogelijke preventieve maatregel tegen staartbijten. Het voorkomt echter staartbijten niet volledig en gaat, net als staartbijten, met nadelen gepaard. Om welzijnsredenen wil de EU couperen ook volledig zien verdwijnen. In deze rubriek worden enkele mogelijkheden tot omgevingsverrijking aangereikt.

Overzicht

Algemeen

Transport 

  • De brochure 'Praktische richtsnoeren voor het bepalen van de geschiktheid voor vervoer van varkens' helpt u om de Europese wetgeving omtrent het vervoer aan de hand van algemene richtlijnen in de praktijk toe te passen. Het eerste deel van deze brochure omvat de Europese regelgeving omtrent vervoer. In het tweede en derde deel worden de omstandigheden waarbij vervoer niet meer is toegestaan of waarbij verdere beoordeling van de dieren nodig is, aan de hand van enkele praktijkvoorbeelden uitgelegd. 

Omgevingsverrijking/staartbijten

  • Hoewel in er in de meeste EU-lidstaten routinematig gecoupeerd wordt, stelt de welzijnsregelgeving dat het couperen van staarten niet als standaardmaatregel mag worden uitgevoerd. Toch wordt er in bepaalde landen, zoals Zweden niet (meer) gecoupeerd zonder dat staartbijten als een groot probleem wordt ervaren.
    Het artikel ‘Varkens houden zonder staartcouperen?!  - deel 1’ (pdf) (2016) schetst de Zweedse varkenssector, de welzijnswetgeving en hun aanpak om staartbijten te voorkomen.
    Het artikel ‘Varkens houden zonder staartcouperen?!  - deel 2’ (pdf) (2016) focust op de acties die worden ondernomen als een bijtincident zich voordoet. Ook worden de verschillen tussen Zweden en Vlaanderen aangestipt.

  • Het artikel ‘Scoren van staartletsel- en huidscores in slachthuis als voorspeller van dierenwelzijn’ (pdf) (2016) beschrijft de voornaamste bevindingen uit Iers onderzoek. In het project werd nagegaan of men door het uitbreiden van de keuring in het slachthuis, zoals het scoren van staartletsels, een beter beeld krijgt van het varkenswelzijn en de –gezondheid op de bedrijven. 

  • De Europese Commissie publiceerde op 8 maart 2016 een aanbeveling met bijkomende informatie over het verstrekken van verrijkingsmateriaal, en het voorkomen van staartbijten en het couperen van staarten. Om effectief te zijn moet verrijkingsmateriaal veilig, eetbaar, kauwbaar, onderzoekbaar en manipuleerbaar zijn. Bovendien moet het materiaal op een zodanig wijze worden aangeboden dat het langdurig interessant is, de varkens er met hun snuit kunnen mee spelen, het in voldoende grote hoeveelheden beschikbaar is en het schoon en hygiënisch is. Het bijhorende ‘staff working document’ (Engels) met goede praktijken beschrijft o.a. een methode om d.m.v. dierobservatie te evalueren of het aangeboden omgevingsverrijkingsmateriaal  voldoende effectief is.  
  • De presentatie ‘Impact van afleidingsmateriaal of schuilmogelijkheden’ (Isabelle Degezelle; 2015) is het resultaat van een demoproef waarbij de invloed van  schuilmogelijkheden op het voorkomen van ongewenst gedrag bij beren en immunocastraten onderzocht. Deze presentatie kwam aan bod tijdens de afsluitende studievoormiddag van het demonstratieproject ‘Optimalisatie van het houden van intacte beren en immunocastraten’. Het verslag kan u hier nalezen.
  • Het filmpje ‘Afleidingsmateriaal voor varkens’ toont een aantal praktische voorbeelden van omgevingsverrijking.
  • Naar aanleiding van de studiedag 'Varkenshouderij: duurzaamheidsaspecten gedemonstreerd' (2014) werden de belangrijkste aanbevelingen uit het demonstratieproject op een rijtje gezet door Jos Van Thielen (Thomas More | KU Leuven) in de presentatie 'Omgevingsverrijking bij varkens om bijtletsels te voorkomen'. De aanbevelingen werden aangevuld met enkele bevindingen uit een vervolgproject.
  • Alle varkens moeten permanent over voldoende los materiaal beschikken om te onderzoeken en mee te spelen. Het doel hiervan is om de varkens een stimulerende omgeving aan te bieden om frustratiegedrag en gedragsproblemen te voorkomen. Het verrijkingsmateriaal dat voorzien wordt, blijkt niet altijd even doeltreffend om de varkens voldoende afleiding te bezorgen. Het ideale verrijkingsmateriaal is nieuw, vervormbaar, afbreekbaar, kauwbaar, geurig en eetbaar. Om te verzekeren dat het aangeboden materiaal beter aan de eisen van de varkens voldoet zullen er vanaf 1 april 2014 enkele zaken wijzigen. Klik hier om verder te lezen.
  • Om de varkenshouders te stimuleren om het couperen achterwege te laten zonder extra risico’s op staartbijten, stelde het beleidsdomein Landbouw en Visserij, in samenwerking met de dienst Dierenwelzijn van de FOD Volksgezondheid een folder ‘Staartbijten voorkomen zonder couperen’ (2013) op. Klik hier om verder te lezen.
  • De brochure getiteld 'Onderzoek naar het welzijn van landbouwdieren' (ILVO; 2011) gaat o.a. dieper in op kreupelheid bij zeugen en vleesvarkens.
  • Gedurende het demonstratieproject 'Omgevingsverrijking bij varkens om bijtletsels te voorkomen' (2007-2009) werden een aantal proeven uitgevoerd om het effect van specifiek omgevingsverrijkend materiaal op het bijtgedrag van varkens te tonen. De omgeving van de varkens werd hiervoor verrijkt met speeltjes en voederbakken. Daarnaast werd een link tussen bijten enerzijds en het klimaat en de genetica anderzijds verduidelijkt. Tot slot kwam de problematiek van het flankbijten en al dan niet couperen van staartjes ter preventie van staartbijten aan bod. In februari 2013 startte een onderzoeksproject ‘Onderzoek naar aanpassingen van het management of verrijkingselementen ter voorkoming van staartbijtgedrag en kannibalisme bij varkens’ dat mogelijke praktijkoplossingen wil onderzoeken een aanreiken om frustratiegedrag en agressie in praktijkbedrijven te reduceren.
  • De brochure 'Dierenwelzijn in de veehouderij' (Ministerie van Middenstand en Landbouw; 2000) belicht de evaluatie van het dierenwelzijn, de link tussen dierenwelzijn en huisvesting, de strategie van de distributie inzake dierenwelzijn, de ethische aspecten van dierenwelzijn en aanbevelingen voor de veehouder.

Alternatieven chirurgische castratie 

Checklists

Checklists worden door het FAVV gebruikt bij het uitvoeren van inspecties.

Vraag en antwoord

  • Als een varken geen noodslachting mag ondergaan in tegenstelling tot een rund, wat gebeurt er dan met een varken op een varkensbedrijf? Hiermee bedoel ik het volgende: wat als een varken een poot breekt of iets ernstig krijgt, is het aan de boer verplicht een dierenarts op te roepen om het dier te euthanaseren of mag een boer dit zelf doen? Lees het antwoord op de vraag na. 
  • Hittestress - Wat kan ik doen als mijn vleesvarkens niet willen eten in de zomer? Lees het antwoord op de vraag na.
  • Kunnen er maatregelen genomen worden om het stressniveau tot een minimum te beperken tijdens het transport en het uit de stal halen van de slachtrijpe vleesvarkens? Dit zonder verbouwingen te moeten uitvoeren aan de stal. Lees het antwoord op de vraag na.
  • Ik heb gehoord dat er recente veranderingen op til zijn in de types omgevingsverrijkend materiaal die mogen worden gebruikt. Is het verstrekken van omgevingsverrijkend materiaal verplicht voor de verschillende diergroepen (kraamhokken, biggenbatterij, vleesvarkensstal, dekafdeling en drachtafdeling)? Waaraan moet goed afleidingsmateriaal voldoen? En wat bij controles door het FAVV? Lees het antwoord op de vraag na.
  • Is het staartbijtprobleem even groot bij fokzeugen dan bij vleesvarkens? En wat zijn de risicofactoren voor het voorkomen van staartbijtproblemen? Lees het antwoord op de vraag na.

Varkensloket
© Varkensloket | Gebruikersvoorwaarden
info@varkensloket.be - 09 272 26 67. Heeft u suggesties voor onze website of heeft u een link gevonden die niet werkt? Meld het via het contactformulier.
Vlaamse Overheid